مرتضى راوندى
72
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
فعاليت و مراقبت دو فضيلتند كه مخصوصا مورد سفارش قرار مىدادهاند ، مردى كه در كارها كوشا و دقيق است ، غريق افتخارات مىشود . . . هرروز بامداد بسيار زود بايد برخاست و به كار روزانه پرداخت چابكى و هوشيارى وسيله توانگرى است و بايد مالى را كه از اين طريق بهدست مىآيد براى سود ابناى نوع به كار برد و خانهها ، و تنورها و كاروانسراها ساخت اما هرچند توانگرى مطلوب است ، فقر شرافتمندانه بر ثروت غير عادلانه ترجيح دارد . كسى كه آرزوهاى نفس را با نيروى عزت نفس مىكشد و خشم را با صبر ، و حسد را با بيم و زشتنامى و شهوت را با خرسندى و خوى ستيزهجويى را با انصاف و عدالت فرومىنشاند سزاوار تمجيد است . بايد پيوسته با مهربانى سخن گفت و در برابر مخاطب ، چهره را دژم نكرد . . . تهمت ، بدتر از جادوگرى است ، هركه دامى بنهد نخست خود در دام افتد ، بايد در غذا حد اعتدال را نگاهداشت تا تن سلامت ماند و از گفتار در حين خوردن و آشاميدن خوددارى كرد . هرگز نبايد راز خود را به زنان گفت و با احمقان بحث كرد و نبايد چيزهاى شنيده را چنان باز گوييم كه پندارى ديدهايم و در موقع نامناسب نبايد خنديد - پيش از گفتار بايد انديشيد ، نبايد دشمن قديم را چون دوست جديد پنداشت ، غم و شادى جهان شايستهء اعتنا نيست . . . « 1 » » در دوره ساسانيان طبقهء عظيم كشاورزان بيسواد بودند ، ولى به احتمال قوى دهقانان يا « دهگانان » كه طبقهيى ميان حال و صاحب زمين بودند و مقام سرپرستى كشاورزان را به عهده داشتند به اقتضاى شغل ، مختصر سوادى داشتند و همين طبقه كه آزادگان نيز خوانده مىشدند ، مستقيما و بىواسطه از روستاييان بهرهكشى مىكردند و به حكم بصيرتى كه به اوضاع محلى داشتند به دولت ساسانيان در وصول مالياتها و گردآورى سربازان كمك مىكردند ، ظاهرا علوم و دانشهاى زمان ، بيشتر در انحصار مغان و پيشوايان مذهبى بوده . به عقيده « ا . ا . استاريكف » دانشمند شوروى : مىتوان گفت كه در دوره ساسانى خاصّه در دو سدهء آخر آن ، ادبيات به نحو درخشانى راه ترقى و تكامل را پيموده است ، از آن زمان گذشته از آثار پهلوى ، يادگارهاى ادبى هم به ما رسيده است و بسيارى از آنها در ترجمههاى عربى و سريانى باقى مانده است . . . در ميان يادگارهاى پهلوى ، نمونههاى ادبى و مضامين حماسى وجود داشته كه مقدار بسيار ناچيزى از آنها محفوظ مانده است . داستان زرير ( از اوايل سدهء 6 ميلادى ) بيشتر جنبه رمانتيك دارد و آن مربوط به زمان
--> ( 1 ) . همان كتاب .